المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
396
مروج الذهب ( فارسى )
و اين گونه سنگ سبك و سفيد همانند عسل و خانه زنبورهاى كوچك است . اين آتشفشان به آتشفشان سيسيل معروف است و قبر فرفوريس حكيم مؤلف كتاب ايساغوجى كه مقدمه علم منطق بشمار است آنجاست و اين كتاب بنام اين شخص معروفست و نيز آتشفشانهاى زمين را چون آتشفشان دره برهوت حضرموت و شحر و آتشفشان ديار زابج درياى چين و آتشفشان اسك ما بين فارس و اهواز كه از توابع اردكان فارس است بر شمردهايم و اين آتش 6 7 هنگام شب از حدود بيست فرسخى ديده شود و به همه ديار اسلام معروفست آتشفشان چشمهايست آتشين كه از زمين بجوشد در اين كتاب از حمامهاى گوگرد و زاج و حمامهائى كه آتش از آب آن نمودار است سخن نياورديم اين گونه حمام نزديك آتشفشان ولايت ما سبدان سرزمين اريوجان و سيروان است كه آن را نومان گويند و اين آتشفشانى عجيب است كه آب آن را خاموش نكند و آب را از شدت و قوت اشتعال پس زند و يكى از عجايب جهان است و ما علت آن را در كتابهاى سابق خود آوردهايم و نيز در قسمتهاى گذشته اين كتاب ضمن سخن از واحههاى مصر شمهاى مختصر و اشاره مانند از منافع اقسام آب گفتهايم ولى مفصل آن را در كتابهاى سابق خود آوردهايم . مسعودى گويد : بسال سيصد و سى و شش در فسطاط مصر كتابى بدست من رسيد كه عرماز اسقف شهر جربده فرنگ بسال سيصد و بيست و هشت به حكم بن عبد الرحمن بن محمد بن عبد الله بن محمد بن عبد الرحمن بن حكم بن هشام بن عبد الرحمن بن معاوية بن هشام بن عبد الملك بن مروان بن حكم وليعهد عبد الرحمن فرمانرواى وقت اندلس اهدا كرده بود و در آنجا چنين ديدم : اى امير مؤمنان نخستين پادشاه فرنگ قلوديه بود و مجوسى بود و زنش كه غرطله نام داشت او را مسيحى كرد آنگاه پس از وى پسرش لذريق پادشاه شد آنگاه پسر از لذريق پسرش دقشرت حكومت يافت آنگاه پس از وى پسرش لذريق حكومت يافت آنگاه بعد از او